Dom Bojowników Getta w Będzinie znajduje się przy ulicy Rutki Laskier 24 na terenie dawnego getta na tzw. Kamionce. To tutaj żydowska młodzież z zagłębiowskiego ruchu oporu, pod przywództwem Frumki Płotnickiej, zainspirowana wizytą Mordechaja Anielewicza, stawiała opór hitlerowcom podczas brutalnej akcji likwidacyjnej w sierpniu 1943 r. Pamięć o ich walce trwa do dzisiaj – mur budynku od w 1947 r. upamiętnia pamiątkowa tablica, będąca jednym z najważniejszych i najstarszych pomników żydowskiego oporu w Polsce. Miejsce to ma niezwykłe znaczenie historyczne i symboliczne, które można, z zachowaniem proporcji, przyrównać do tzw. bunkra Anielewicza przy ul. Miłej 18 na Muranowie.
Wyjątkowa historia tego Domu, jedynego tego typu obiektu w Polsce, z całkowicie zachowaną autentyczną architekturą sprawiają, że od lat znajduje się on na trasie wycieczek żydowskich oraz w izraelskich programach nauczania o Holokauście.
Dzięki wsparciu i ogromnej pracy Uri Meiselmana oraz prywatnych darczyńców udało się pozyskać fundusze na zakup tej nieruchomości z przeznaczeniem jej na cele statutowe. Jesteśmy szczęśliwi, że udało się wypracować mądre porozumienie z właścicielami budynku, którzy sprzedali go Fundacji, tak aby zabezpieczyć historię i przyszłość tego miejsca. Od 11 lipca 2024 r. budynek jest własnością Fundacji Brama Cukermana. Od tej pory – w ciągu niespełna roku – Dom odwiedziło go blisko 10 000 młodych Izraelczyków podczas wizyt edukacyjnych w Polsce. Wierzymy, że w przyszłości to miejsce pamięci będzie również licznie odwiedzane przez lokalną społeczność i polską młodzież jako ważne miejsce, które mówi nie tylko o tragicznej przeszłości, ale także edukuje na rzecz lepszej przyszłości. Chcielibyśmy, oprócz stworzenia w tym miejscu wystawy stałej, wykorzystać przestrzeń domu do edukacji na rzecz zrozumienia międzykulturowego, praw człowieka i obywatelstwa demokratycznego – wartości ważnych dla Polski i całej Europy zarówno współcześnie jaki i w pamięci europejskiej.
Fundacja Brama Cukermana pracuje intensywnie, aby chronić to miejsce, upamiętniać jego historię oraz edukować o żydowskiej historii getta w Będzinie i Zagładzie. W tym procesie współpracujemy z polskimi władzami i naszym partnerem w Izraelu: Hanoar Haoved Vehalomed-Dror Israel.
Jeszcze w 2025 roku, dzięki uzyskanemu dofinansowaniu z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Fundacja zrealizuje niezwykle ważne prace, będące początkiem procesu renowacji budynku:
1. Przeprowadzenie badań archeologicznych przy budynku w poszukiwaniu pozostałości żydowskich kryjówek – bunkrów z czasów getta.
2. Przygotowanie dokumentacji dla tego miejsca do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków, tak aby było chronione przez polskie prawo.
3. Stworzenie dokumentacji i koncepcji architektonicznej, która posłuży do renowacji budynku, bunkra i ogrodu, aby były bardziej dostępne i funkcjonalne.
Dziękujemy wszystkim donatorom, którzy pomogli nam zakupić Dom:
-Joel Lagerlov
-AFI Europe – międzynarodowy inwestor i deweloper działający w Europie Środkowo-Wschodniej
-Bezeq Company
-Check Point Company
-Avihu Ronen, Cwi Ronen, Arnon Ronen
oraz innym, którzy znajdują miejsca w naszych sercach, w naszym nowym domu, a których nazwiska z największą godnością zostaną upamiętnione.
Dziękujemy naszemu adwokatowi Andrzej Mochnacki – wiesz za co!
Jeśli uważasz, że to co robimy jest ważne – wesprzyj nasze działania.
Zostań Przyjacielem Bramy Cukermana.
WESPRZYJ NAS
KORZYSTAJĄC
Z PAYPAL LUB KARTY KREDYTOWEJ
Numer naszego konta bankowego:
PL 26160014621028512280000002
SWIFT: PPABPLPK
BNP Paribas
Bank Polska SA
01-211 Warszawa
ul. Kasprzaka 2
Polska
******
Fundacja Brama Cukermana od 15 lat zajmuje się ochroną dziedzictwa żydowskiego oraz badaniami, edukacją i upamiętnianiem. Nasze działania koncentrujemy w Będzinie – mieście, które przez stulecia było ważnym ośrodkiem życia żydowskiego. Przed II wojną światową Żydzi stanowili połowę jego mieszkańców – blisko 30 tysięcy osób. Jesteśmy przekonani, że dziedzictwo i historia tej społeczności są nierozerwalną częścią dziejów miasta, regionu i Polski – częścią, o której chcemy i musimy pamiętać.
Impulsem do powstania Fundacji w 2009 r. była potrzeba ratowania historycznego, żydowskiego domu modlitwy rodziny Cukiermanów (w tzw. Bramie Cukiermana). Fundacja objęła ochroną to miejsce, dokonując wpisu do Rejestru Zabytków Województwa Śląskiego. Przeprowadziliśmy dwuetapową renowację polichromii zdobiących ściany tego domu modlitwy oraz przekształciliśmy to miejsce w żywą przestrzeń pamięci i edukacji.
W trakcie 15 lat naszej, niezwykle aktywnej działalności, zrealizowaliśmy wiele projektów związanych z lokalnym dziedzictwem i historią żydowską. Chronimy, opisujemy i oznakowujemy dziedzictwo materialne. Organizujemy publiczne upamiętnienia i obchody związane z Holokaustem. Prowadzimy wywiady z polskimi i żydowskimi świadkami historii. Wydajemy książki i realizujemy projekty angażujące lokalną społeczność i stale rozwijamy dialog polsko-żydowski. Jesteśmy jedną z nielicznych organizacji pozarządowych w Polsce działających w tym obszarze, o to tak długiej historii, ugruntowanej pozycji i rozpoznawalności.
Od lat gościmy i oprowadzamy po Będzinie, Zagłębiu i Górnym Śląsku turystów z zagranicy mających tu swoje korzenie rodzinne. Pomagamy im poznawać historię ich rodzin i osadzić ją w szerszym kontekście lokalnym. Odbudowujemy dawno przerwane więzi oraz przezwyciężamy dekady bólu i nieporozumień. Kluczem w tych relacjach jest prawdziwy dialog, otwartość, wiedza oraz wzajemny szacunek. Wspólnie piszemy nowy rozdział polsko-żydowskiej historii. Prowadzone przez nas od 15 lat działania, można nazwać oddolną dyplomacją, opartą na bezpośrednich relacjach międzyludzkich. Przyczyniają się one do poprawy wizerunku Polski za granicą i skutecznie przezwyciężają historycznie negatywnie i stereotypowe spojrzenie na nasz kraj.
MISJA FUNDACJI
Fundacja Brama Cukermana, w swojej misji, stoi pomiędzy przeszłością i przyszłością, stawiając przed sobą jednocześnie dwa zobowiązania. Pierwsze polega na zachowaniu pamięci o trwającej przez stulecia historii Żydów w Będzinie i Zagłębiu, oraz upamiętnienie tysięcy ludzi zamordowanych tutaj podczas Holokaustu. Jest to zobowiązanie dotyczące przeszłości.
Drugie zobowiązanie, dotyczące przyszłości, polega na pracy i odpowiedzialności jaką podejmujemy, aby poprzez edukację, dialog i empatię, zbudować lepszy świata dla naszych dzieci i przyszłych pokoleń. Świat, w którym będzie choć trochę mniej antysemityzmu, wykluczenia i nienawiści.
*archiwalne zdjęcie pochodzi z kolekcji Ghetto Fighters‘ House Museum Archive